تصورش کنید: یک بیمار دارای مشکل قلبی پس از تجربه حمله قلبی آرامش ندارد. شاید بزرگترین اضطراب او مرگ باشد. چه عواملی این اضطراب را تشدید میکنند؟ اخیراً یک مطالعه مرور نظاممند و فراتحلیل به این موضوع پرداخته و حقایقی جالب درباره آن آشکار کرده است.
برای دانستن جزئیات و آنچه تحقیقات جدید میگویند، با ما همراه باشید.
اضطراب مرگ؛ نگرانی پنهان بیماران قلبی
اضطراب مرگ به ترس و نگرانی عمیقی گفته میشود که افراد در مراحل پایانی زندگی یا هنگام فکر به مرگ آن را تجربه میکنند. این احساس، در شرایط تهدیدکنندهی زندگی مانند ابتلا به بیماریهای قلبی شدت بیشتری مییابد. بر اساس مطالعهای تازه، اضطراب مرگ یکی از دغدغههای روانشناختی مهم میان بیماران مبتلا به بیماریهای قلبی-عروقی است. یعنی این بیماران، علاوه بر درد جسمانی، یک بیم روانی هم دارند. این یافتهها پژوهشگران را به این نتیجه رسانده که آگاهی از این نگرانی و توجه به آن میتواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند.
چگونه این بررسی انجام شد؟
برای فهمیدن واقعیت پنهان پشت این اضطراب، محققان یک مرور نظاممند انجام دادند. آنها با جستوجوی گسترده در پایگاههای معتبر علمی (مانند PubMed و Scopus) تلاش کردند تمام مطالعات مرتبط را بیابند. حاصل کار، گردآوری ۲۷ مطالعهی مشاهدهای (در قالب پرسشنامههای کاغذی) با بیش از ۵۲۰۰ بیمار قلبی بود. برای اطمینان از صحت دادهها، کیفیت هر مطالعه با ابزار استاندارد AXIS ارزیابی شد و اغلب پژوهشها از کیفیت بالایی برخوردار بودند.
در این مطالعات، اغلب از مقیاس استاندارد اضطراب مرگ تمپلر (Templer Death Anxiety Scale) برای سنجش میزان اضطراب بیماران استفاده شده بود. به عبارت دیگر، مانند این است که پژوهشگران چندین قطعه پازل (هر کدام یک مطالعه) را کنار هم گذاشتهاند تا تصویر کلی اضطراب مرگ بیماران قلبی را ترسیم کنند. با این روش، آنها توانستند یک نتیجهی کلی استخراج کنند و میزان متوسط اضطراب مرگ را در این گروه ارزیابی کنند.
چه کسانی بیشتر مضطرب هستند؟
نتایج تحلیل نهایی نشان داد که میزان اضطراب مرگ در میان بیماران قلبی بهطور کلی متوسط است. یعنی این بیماران نگرانی قابلتوجهی نسبت به مرگ دارند، اما نه در حد بسیار شدید. جالب است که در بررسی بیشتر مشخص شد میزان اضطراب مرگ براساس منطقهی جغرافیایی متفاوت است؛ برخی از این مطالعات در ترکیه و برخی در ایران انجام شده بودند که بهطور کلی میزان اضطراب مرگ در نمونههای ترکیهای کمی بالاتر از ایرانیها گزارش شده است.
چه عواملی اضطراب را افزایش میدهد؟
عوامل دیگری از تجربیات فردی تا شرایط اجتماعی در اضطراب مرگ بیماران دخیل بودند. به طور خلاصه میتوان گفت:
- زن بودن: زنان بیشتر از مردان این ترس را تجربه کردهاند.
- سن پایینتر: بیماران جوانتر اضطراب مرگ بیشتری داشتهاند.
- وضعیت اقتصادی: کسانی که مشکلات مالی داشتند یا بیکار بودند، سطح اضطرابشان بالاتر بود.
- تابآوری روانی: افرادی که در مهارتهای کنار آمدن با مشکلات (تابآوری) ضعیفتر بودند، نگرانی بیشتری نسبت به مرگ داشتند.
- باورهای مذهبی: بیمارانی که احساس میکردند اعتقادات مذهبیشان کمرنگ است، اضطراب بیشتری داشتند.
گرچه چنین فهرستی ممکن است طولانی به نظر برسد، اصل مهم این است که ترکیبی از عوامل جسمی، روانی و اجتماعی میتواند احساس ترس از مرگ را در بیماران قلبی تشدید کند. این یافتهها کمک میکند تا دریابیم بحران ناشی از بیماری قلبی تنها جسم نیست، بلکه ذهن و زندگی اجتماعی فرد نیز درگیر است.
پیامدها و راهکارهای پیشنهادی
تحلیل این نتایج به ما میگوید که اهمیت توجه به روح و روان بیماران قلبی چقدر است. پژوهشگران نتیجه گرفتهاند که لازم است برنامههای درمانی هدفمند روانشناختی طراحی و اجرا شود؛ به خصوص روی عواملی که قابل تغییر هستند، مانند حمایت اقتصادی و اجتماعی بیمار و تقویت تابآوری روانی او.
به بیان دیگر، اگر بتوانیم مشکلات مالی بیماران را کمتر کنیم یا برنامههایی برای تقویت مهارتهای مقابله با استرس و تقویت روحیهی آنها اجرا کنیم، ممکن است بخشی از اضطراب او نسبت به مرگ کاسته شود. برای مثال، تصور کنید بیمار قلبی که نگران آیندهی مالی خود است، همراه با مراقبت پزشکی، از حمایتهای اجتماعی مثل مشاوره شغلی یا کمک هزینه هم برخوردار شود. این حمایتها میتواند احساس امنیت او را بیشتر کند. همچنین اگر در کنار درمان دارویی، مشاور یا روانشناس با بیمار در مورد ترسهایش گفتگو کند و راهکارهایی به او بیاموزد تا اضطرابش را کاهش دهد، بیماران فرصت بهتری برای آرامش خواهند داشت. به همین ترتیب، تقویت باورهای مثبت مذهبی یا معنوی در بیمارانی که احساس میکنند در این زمینه ضعفی دارند، میتواند به کاهش اضطراب کمک کند.
جمعبندی
این بررسی علمی مهم به ما یادآوری میکند که ترس از مرگ در میان بیماران قلبی چیزی طبیعی و قابل فهم است. بیماران و خانوادهها باید بدانند که این احساس جدی گرفته میشود و تنها نیستند. دانستن اینکه اضطراب مرگ در اثر عوامل قابلتغییر اجتماعی و روانی افزایش مییابد، گام اول در مسیر کمکرسانی است.
به عنوان نتیجه، میتوانیم بگوییم که آگاهی و حمایت جامعه و کادر درمانی میتواند این بیماران را دلگرمتر کند. با آموزش مهارتهای مقابلهای، رفع دغدغههای مالی تا حد امکان و برقراری گفتگوهای همدلانه، بیماران قلبی میتوانند آرامش بیشتری پیدا کنند. پیام امیدبخش این است که در کنار پیشرفتهای پزشکی، توجه به جنبههای روانشناختی بیماران قلبی میتواند به آنها قدرت مقاومت و زندگی بهتر بدهد.
همیشه به خاطر داشته باشید، هیچ کس در مبارزه با ترسهایش تنها نیست.
منبع
یافتههای این مقاله از مطالعهی مروری ملائی و همکاران (۲۰۲۵) استخراج شده است.
دیدگاه شما